ZO ZIT DAT

ARBEIDSGEHANDICAPT

Levenslang afhankelijk van de bijstand

Tekst Kees Bals Beeld Rhonald Blommesteijn

De bijstand was toch altijd het allerlaatste vangnet? De laatste vijf jaar kun je er ook in terechtkomen als je een arbeidsbeperking hebt, omdat je bijvoorbeeld op jonge leeftijd een ziekte hebt gehad, of met een handicap bent geboren. De FNV vindt dat dit zo snel mogelijk moet veranderen.

‘Mijn twee jongste zonen studeren nog’, vertelt Erica Hemmes, FNV-bestuurder uitkeringsgerechtigden. ‘Als een van hen door een ziekte of een ongeluk een handicap zou krijgen en daardoor geen werk kan doen waarmee hij het minimumloon of meer kan verdienen, dan zou hij zijn leven lang afhankelijk zijn van het bijstandsregime. Dit geldt ook voor kinderen die met een beperking zijn geboren. Ik denk dat veel ouders zich daar niet van bewust zijn.’

Dat komt door een belangrijke wijziging die in 2015 is doorgevoerd in de Wajong, de regeling voor mensen die al op jonge leeftijd arbeidsgehandicapt zijn. Sindsdien hebben alleen nog jongeren die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben recht op een Wajong-uitkering van 75 procent van het minimumloon. ‘Maar dan moet je bij wijze van spreken half dood zijn. Voor alle anderen zit de Wajong op slot.’

ONDER DE BIJSTAND

Wie minder dan volledig beperkt is valt nu onder de bijstand. Anders dan onder de oude Wajong betekent dit dat je onder meer op je uitkering wordt gekort als je samenwoont, of als je een eigen woning hebt. ‘Terwijl het heel iets anders is om je leven lang een arbeidsbeperking te hebben, dan om tijdelijk werkloos te zijn.’

Een onderzoek van het bureau SEO uit 2019 wijst erop dat jonge arbeidsbeperkten van na de wetswijziging vaker werk hebben dan mensen die nog in 2014 in de Wajong zijn gekomen. Maar het inkomen van de nieuwe groep werkenden is lager dan van de oude groep. Omdat ze vaak maar een beperkt aantal uren kunnen werken, verdienen ze minder dan de bijstand.

WAJONG AANPASSEN

‘De Wajong moet weer worden opengegooid voor alle mensen die op jonge leeftijd een arbeidsbeperking hebben’, zegt Hemmes. De FNV wil verder dat de Wajong zo wordt aangepast, dat werken meer loont dan voorheen en dat er een goed systeem van arbeidsbemiddeling komt.

‘KEER OP KEER TELEURGESTELD’

Shivam Bishoen (30) zit al zo’n vijf jaar in wat je een ‘catch-22’ noemt. Op zoek naar werk zit hij gevangen in regels die bedoeld lijken om te voorkomen dat hij dat doel haalt.


Al sinds zijn basisschool heeft Shivam moeite met leren. Niet dat hij de stof niet begrijpt, maar het kost hem veel tijd. Toch doet hij uiteindelijk hbo rechten. Voor die studie loopt hij stage bij de Belastingdienst. Ook dat gaat moeizaam. Een van zijn collega’s daar suggereert hem te laten onderzoeken waaraan dat ligt. Bij een ggz-instelling doet hij een intelligentietest waaruit blijkt dat hij een vertraagde informatieverwerking heeft. ‘Eindelijk wist ik wat er aan de hand was. Ik dacht: nu kan ik geholpen worden.’

PRAKTIJKROUTE EN DOELGROEPENREGISTER

Dat viel tegen. Nadat hij met de nodige inspanning zijn studie heeft afgemaakt, leert hij dat hij via het ‘doelgroepenregister’ begeleiding kan krijgen, waardoor hij zich werk kan eigen maken in zijn eigen tempo. Maar UWV beoordeelt dat hij niet in aanmerking komt voor een Wajonguitkering, omdat hij met zijn ‘arbeidsvermogen’ werk moet kunnen doen waarmee hij boven het minimumloon kan verdienen. En daarmee staat die regeling niet voor hem open.

Wat nu? Hij hoort vervolgens van de ‘praktijkroute’. Daarvoor heeft Shivam een werkgever nodig die hem eerst drie maanden in dienst wil nemen. In die tijd moet duidelijk worden dat hij extra begeleiding nodig heeft. Daarna moet die werkgever hem nog minstens drie maanden laten werken met hulp van het doelgroepenregister. ‘Maar alle bedrijven die ik benaderde, namen alleen mensen aan direct via het doelgroepenregister. Niemand wilde met mij die praktijkroute volgen.’

WEER NIET GELUKT

Hij klopt aan bij verschillende begeleidingsinstanties en krijgt bijvoorbeeld te horen: ‘Shivam, er moet voor jou werk zijn te vinden bij de overheid.’ Maar steeds levert het niets op. Hij woont in Oegstgeest, een kleine gemeente die weinig tot geen ervaring blijkt te hebben met de praktijkroute, terwijl bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam er veel mee werkt. ‘Maar tja ... om nou te verhuizen ...’ Hij klopt aan bij UWV met de vraag of die een lijst met bedrijven heeft die ervaring hebben met de praktijkroute, maar krijgt nul op het rekest. ‘Keer op keer voel ik dat het systeem me weer teleurstelt.’

Nu heeft hij kennissen aangesproken om zo via via bij een maatschappelijke instantie te komen die hem via die route wil aannemen. ‘Ik vind het moeilijk om mensen om hulp te vragen, maar op deze manier heb ik contact gekregen met een werkgever bij wie ik hoop dat het dit keer lukt om aan de slag te gaan.’

Shivam leeft van een bijstandsuitkering. Had hij net iets eerder een aanvraag gedaan, dan had hij misschien nog een Wajonguitkering gehad. Zijn verhaal is tekenend voor veel jonge arbeidsbeperkten.

‘IK MOEST MAAR KOFFIE GAAN DRINKEN’

Het leven van Anton van der Zandt (53) gaat in de zomer van 1984 volledig op zijn kop. Anton is dan een boerenzoon van 17 jaar uit Puiflijk (zo’n twintig kilometer ten westen van Nijmegen in het Land van Maas en Waal) die meedoet aan de fietsvierdaagse.


Nadat hij in Kleef zijn stempel heeft gehaald van de etappe van die dag, wordt hij in Kranenburg geschept door een auto. ‘Toen ik dertien dagen later in het ziekenhuis wakker werd, had ik het verstand van een kleuter van 3 en een geheugen van een paar seconden.’

ROEPING ELDERS

Geheugen en verstand komen stap voor stap terug, maar hij is langzamer geworden, in lopen, fietsen, schakelen, onthouden ... ‘Als ik een krant of boek lees, moet ik het vaak nog twee keer herlezen voor ik het begrijp.’ Zijn school wijst hem op Bureau Handicap en Studie en dat wijst hem er weer op dat hij recht kan hebben op een Wajonguitkering. Hij wordt voor 80 procent afgekeurd en krijgt zijn uitkering. Toch rondt hij het vwo af en gaat economie studeren aan de Universiteit Maastricht.

Tegen de tijd dat hij zijn propedeuse heeft gehaald, komt hij tot het inzicht dat zijn roeping elders ligt. Hij begint een studie theologie in Heerlen. ‘Het was al bekend dat die opleiding zou fuseren met Nijmegen, maar de studie werd sneller afgebroken dan ik kon studeren. Ik vroeg aan de uitkeringsorganisatie GAK of die me erbij kon helpen dat ik mijn studie kon afmaken, maar kreeg te horen dat ik mijn situatie maar moest aanvaarden en koffie moest gaan drinken.’

ELKE DAG OP PAD

Anton meldt zich bij de pastoor en vraagt of hij iets in de parochie kan doen. Hij gaat thuisbezoeken doen en doet een tijdje de liturgiebegeleiding van een jongerenkoor. Langzaam breidt hij zijn activiteiten uit. Hij wordt lid en later voorzitter van de Wajonggroep van de FNV. Voor Horizon helpt hij psychiatrische patiënten bij re-integratie in de maatschappij. Vóór de corona-uitbraak is hij bijna elke dag op pad. ‘De Wajong heeft ervoor gezorgd dat ik al dit werk kan doen.’

In 2015 wordt hij voor 100 procent afgekeurd. ‘Toch hoop ik nog steeds dat er iets van de dingen die ik nu doe, kan worden omgezet in een betaalde baan. Ik zou dan uit de Wajong willen stappen en gewoon werk gaan doen. Maar als je dit teken hebt, ben je afgebrand. Het levert meer op als je kijkt naar wat mensen willen en kunnen. Daar krijg je blijere mensen van en een aangenamere samenleving.’

Anton zou onder de huidige wetgeving geen recht op een Wajonguitkering hebben gehad.

Deel deze pagina